काठमाडौँ- तेहरानले क्षेत्रीय तनाव कम गर्ने उद्देश्यले पाकिस्तानमार्फत अमेरिकासमक्ष एउटा नयाँ र रणनीतिक प्रस्ताव पेस गरेको छ। एक्सियोसको रिपोर्टअनुसार इरानले विश्वकै महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग हर्मुज जलमार्ग पुनः खोल्न र जारी युद्ध अन्त्य गर्न एउटा विशेष ढाँचा तयार पारेको छ, जसलाई लामो समयदेखि जारी द्वन्द्वमा एक सम्भावित सफलताको रूपमा हेरिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले वार्ता गर्न चाहेमा सिधै कल गर्न सक्ने बताए पनि इरानले आणविक हतियार राख्न नपाउने आफ्नो दृढ अडानलाई भने कायमै राखेका छन्। इरानले अघि सारेको दुई-चरणीय योजनामा सबैभन्दा पहिले समुद्री सङ्कट र अमेरिकी नौसेनाको नाकाबन्दीलाई सम्बोधन गर्ने उल्लेख छ भने यसले दीर्घकालीन युद्धविराम र युद्धको स्थायी अन्त्यको परिकल्पना गरेको छ। यो व्यवस्था अन्तर्गत आणविक वार्ताहरू समुद्री मार्ग खुला भएपछि र नाकाबन्दी हटेपछि मात्र सुरु हुने इरानको अडान रहेको छ। यद्यपि अमेरिकाले इरानलाई कम्तीमा १० वर्षसम्म युरेनियम संवर्धन रोक्न र आफ्नो आणविक भण्डार विदेश स्थानान्तरण गर्न माग गरिरहेको छ, जसमा इरानी नेतृत्वभित्र अझै पूर्ण सहमति जुट्न सकेको छैन।
राष्ट्रपति ट्रम्पले वार्ताका लागि विशेष टोली पठाउन अनिच्छा व्यक्त गर्दै लामो दूरीको उडानको सट्टा फोनमार्फत कुराकानी गर्न सकिने बताएका छन्। अर्कोतर्फ इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले पाकिस्तान र ओमानसँग कूटनीतिक छलफल तीव्र पार्दै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग पनि भेट्ने कार्यक्रम तय गर्नुभएको छ। गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलको सैन्य हमलापछि ठुलो स्तरको युद्ध रोकिए पनि अहिलेसम्म कुनै औपचारिक शान्ति सम्झौता हुन नसक्दा विश्वव्यापी आर्थिक अस्थिरता कायमै छ।
विश्वको २० प्रतिशत तेल ढुवानी हुने रणनीतिक हर्मुज जलमार्गलाई इरानले आफ्नो प्रमुख बार्गेनिङ शक्तिको रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ। इरानले वार्ता अघि अमेरिकी नाकाबन्दी हट्नुपर्ने, युद्धको क्षतिपूर्ति पाउनुपर्ने र भविष्यमा सैन्य हस्तक्षेप नहुने ग्यारेन्टी खोजेको छ। अर्कोतर्फ अमेरिका भने इरानको आणविक महत्त्वाकांक्षा, मिसाइल विकास र क्षेत्रीय समूहहरूसँगको सम्बन्धलाई नियन्त्रण गर्न केन्द्रित देखिन्छ, जसले दुई देशबीचको गहिरो प्राथमिकताको खाडललाई अझै स्पष्ट पारेको छ।
